Article

บทนำ

องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เป็นความท้าทายและภัยคุกคามด้านสุขภาพที่ใหญ่ที่สุดของมนุษยชาติ ⁽¹⁾ และแน่นอนว่าสัตว์เลี้ยงก็ได้รับผลกระทบเช่นเดียวกัน เมื่ออุณหภูมิเพิ่มสูงขึ้น และเกิดเหตุการณ์สภาพอากาศสุดขั้วบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ ผลกระทบต่อ สุขภาพและโภชนาการของสัตว์เลี้ยงก็ยิ่งรุนแรงมากขึ้นตามไปด้วย บทความนี้จะกล่าวถึงผลกระทบจากภาวะโลกร้อนที่มีต่อสัตว์เลี้ยง และเน้นย้ำถึงบทบาทสำคัญของสัตวแพทย์ในการเผชิญและจัดการกับความท้าทายเหล่านี้ 

ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ความเครียดจากความร้อนและโรคจากพาหะที่เพิ่มขึ้น

เมื่ออุณหภูมิโลกสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง สัตว์ก็มีความเสี่ยงต่อภาวะเครียดจากความร้อนเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในช่วงที่เกิด คลื่นความร้อน (heatwaves) ซึ่งอาจทำให้สัตว์เลี้ยงเกิด ภาวะอ่อนเพลียจากความร้อน หรือแม้แต่ ลมแดด (heatstroke) ที่ส่งผลต่อสุขภาพอย่างรุนแรง ^(1,2) สุนัขบางสายพันธุ์ เช่น Cavalier King Charles Spaniels และ Bulldog ซึ่งเป็นพันธุ์หน้าสั้น (brachycephalic breeds) มีความเสี่ยงมากเป็นพิเศษ เนื่องจากกะโหลกศีรษะที่สั้นและรูจมูกที่แคบทำให้หายใจลำบากเมื่อต้องเจอกับอากาศร้อนจัด (ภาพที่ 1) ⁽³⁾ นอกจากนี้ ลูกสุนัขและสุนัขสูงวัย ก็จัดอยู่ในกลุ่มเสี่ยงเช่นกัน เพราะร่างกายอาจไม่สามารถควบคุมอุณหภูมิได้อย่างมีประสิทธิภาพเท่ากับสุนัขที่มีสุขภาพแข็งแรงทั่วไป

บทบาทของโภชนาการในการลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

แนวทางการผลิตอาหารสัตว์เลี้ยงอย่างยั่งยืน

การผลิตอาหารสัตว์เลี้ยงเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่มีส่วนสำคัญในการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 60% ของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดทั้งปีของสัตว์เลี้ยงหนึ่งตัว ⁽⁹⁾ เพื่อรับมือกับปัญหานี้ อุตสาหกรรมจึงหันมาให้ความสำคัญกับการจัดหาและการออกแบบสูตรอาหารอย่างยั่งยืนโดยมีกลยุทธ์หลัก ได้แก่

1. การเลือกวัตถุดิบ

โดยใช้วัตถุดิบที่มีคาร์บอนฟุตพริ้นต์ต่ำ และมาจากกระบวนการเกษตรที่ยั่งยืน หลีกเลี่ยงวัตถุดิบที่เกี่ยวข้องกับการตัดไม้ทำลายป่า และสนับสนุนแนวทางเกษตรฟื้นฟู (regenerative agriculture) ซึ่งช่วยฟื้นฟูดินและส่งเสริมความหลากหลายทางชีวภาพ (ภาพที่ 4) ⁽¹⁰⁾ ตัวอย่างเช่น การเลือกใช้วัตถุดิบจากฟาร์มที่ใช้ระบบเกษตรฟื้นฟูหรือเกษตรอินทรีย์ สามารถช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้อย่างมีนัยสำคัญ

2. การลดของเสีย (Waste reduction)

นำผลพลอยได้ (byproducts) จากอุตสาหกรรมอาหารมนุษย์มาใช้ในสูตรอาหารสัตว์ เพื่อช่วยลดปริมาณของเสียและการใช้ทรัพยากร การใช้วัตถุดิบเหล่านี้ช่วยลดความจำเป็นในการใช้วัตถุดิบเกษตรหลัก ทำให้ลดผลกระทบสิ่งแวดล้อมโดยรวม (¹¹⁾ นอกจากช่วยในการจัดการของเสียแล้ว ยังเป็นแนวทางที่คุ้มค่าทางเศรษฐกิจ และ์ในมุมมองเชิงจริยธรรมคือเป็นการใช้ประโยชน์สูงสุดจากสัตว์ที่ถูกนำมาเป็นอาหาร

3. สูตรอาหารพลังงานสูง

พัฒนาอาหารสัตว์ที่มีพลังงานสูง ทำให้ใช้ปริมาณอาหารน้อยลง แต่ยังคงตอบสนองความต้องการทางโภชนาการได้ครบถ้วน สูตรลักษณะนี้ช่วยให้สัตว์เลี้ยงได้รับพลังงานที่เพียงพอในขณะที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่อแคลอรี่น้อยลง ⁽¹¹⁾ 

ให้ความรู้แก่เจ้าของสัตว์เลี้ยง

สัตวแพทย์มีบทบาทสำคัญในการให้ความรู้แก่เจ้าของสัตว์เลี้ยงเกี่ยวกับแนวทางปฏิบัติที่ยั่งยืน โดยเฉพาะใน 3 ด้านหลัก ดังนี้:

• ส่งเสริมการให้อาหารอย่างสมเหตุสมผล แนะนำให้หลีกเลี่ยงการให้อาหารมากเกินไป ซึ่งไม่เพียงส่งผลเสียต่อสุขภาพสัตว์เลี้ยงเท่านั้น แต่ยังทำให้เกิดคาร์บอนฟุตพริ้นต์ที่สูงขึ้น ให้ความรู้เรื่องการควบคุมปริมาณอาหารและประโยชน์ของการให้อาหารในปริมาณที่เหมาะสม ⁽¹²⁾ การให้แนวทางที่ชัดเจนในการให้อาหารจะช่วยให้เจ้าของตัดสินใจได้ดีขึ้นเพื่อสุขภาพสัตว์และสิ่งแวดล้อม
• การจัดการของเสีย ให้คำแนะนำเกี่ยวกับการทิ้งและรีไซเคิลบรรจุภัณฑ์อาหารสัตว์ และวัสดุอื่น ๆ อย่างเหมาะสมสนับสนุนให้ใช้บรรจุภัณฑ์ที่ย่อยสลายได้ทางชีวภาพ หรือ รีไซเคิลได้เพื่อช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ⁽¹³⁾
• การเลือกผลิตภัณฑ์ที่ยั่งยืน ช่วยแนะนำเจ้าของในการเลือกอาหารสัตว์ที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืน และความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมให้ข้อมูลเกี่ยวกับแบรนด์ที่เน้นการจัดหาวัตถุดิบและการผลิตอย่างยั่งยืนเพื่อให้เจ้าของสามารถตัดสินใจโดยอ้างอิงจากข้อมูล (ภาพที่ 5)

สัตวแพทย์อยู่ในตำแหน่งที่มีความพิเศษที่สามารถส่งอิทธิพลต่อเจ้าของสัตว์เลี้ยงและสังคมในวงกว้าง ในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและความยั่งยืน อย่างที่กล่าวไปก่อนหน้านี้ การแนะนำแนวทางการให้อาหารที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมสามารถช่วย ปลูกฝังความรับผิดชอบในกลุ่มคนเลี้ยงสัตว์ได้ แต่สัตวแพทย์ยังสามารถมีบทบาทได้มากกว่านั้น โดยการมีส่วนร่วมกับชุมชน ผ่านกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การจัดเวิร์กช็อปให้ความรู้ การจัดสัมมนาและกิจกรรมเผยแพร่ความรู้เรื่องความยั่งยืน

การร่วมมือกับองค์กรท้องถิ่นหรือกลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมเพื่อช่วยขยายผลของแนวคิดสู่สังคมในวงกว้าง ⁽¹⁴⁾ ตัวอย่างเช่น คลินิกสัตวแพทย์แห่งหนึ่งในรัฐแคลิฟอร์เนียได้จัดงาน “Pet Wellness and Sustainability Fair” ซึ่งเปิดให้เจ้าของสัตว์ในชุมชนเข้าร่วมเวิร์กช็อปต่าง ๆ เช่น การเลือกผลิตภัณฑ์สัตว์เลี้ยงที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม แนวทางการให้อาหารอย่างสมเหตุสมผล ความสำคัญของการรับสัตว์เลี้ยงจากศูนย์พักพิงกิจกรรมนี้ไม่เพียงแค่ให้ความรู้แก่เจ้าของสัตว์เท่านั้น แต่ยังช่วยสร้างความรู้สึกร่วมกันในชุมชนเกี่ยวกับการดูแลสัตว์เลี้ยงอย่างยั่งยืนอีกด้วย

สัตวแพทย์ยังสามารถมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนงานวิจัยที่มุ่งเน้นไปที่การทำความเข้าใจผลกระทบของ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อสุขภาพของสัตว์เลี้ยง ให้ชัดเจนยิ่งขึ้น การมีส่วนร่วมในงานวิจัยแบบสหวิทยาการ ช่วยส่งเสริมความร่วมมือระหว่างสัตวแพทยศาสตร์กับวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญในการพัฒนาแนวทางใหม่ ๆ ความร่วมมือกับอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ สัตวแพทย์สามารถทำงานร่วมกับผู้ผลิตอาหารสัตว์เลี้ยงเพื่อส่งเสริมการพัฒนาสินค้าที่มีความยั่งยืนมากขึ้น แนวทางนี้จะช่วยให้เกิดนวัตกรรมด้านสูตรอาหารสัตว์ที่ตอบโจทย์ทั้งด้านคุณค่าทางโภชนาการ และความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม การผลักดันโปรตีนทางเลือก สนับสนุนให้ผู้ผลิตสำรวจแหล่งโปรตีนทางเลือก เช่น โปรตีนจากแมลง โปรตีนจากพืช แนวทางนี้จะช่วยรักษาแหล่งโปรตีนในอนาคตและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการผลิตโปรตีนแบบดั้งเดิม นอกจากนี้ยังสามารถพัฒนาวัสดุบรรจุภัณฑ์หรือลูกผสมของผลิตภัณฑ์ที่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมต่ำกว่า ⁽¹⁵⁾

 นอกเหนือจากด้านโภชนาการแล้ว สัตวแพทย์ยังสามารถนำแนวทางที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมาใช้ภายในคลินิกของตนเองเพื่อช่วยลด คาร์บอนฟุตพริ้นต์ได้ (16) แม้รายละเอียดเพิ่มเติมเรื่องนี้จะกล่าวไว้ในบทความอีกฉบับ แต่ตัวอย่างแนวทางที่สามารถนำมาใช้ได้ ได้แก่ การติดตั้งระบบไฟฟ้าที่ประหยัดพลังงาน การจัดซื้อเวชภัณฑ์จากแหล่งที่ยั่งยืน การใช้วิธีวางยาสลบที่ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ตัวอย่างเช่น ในปี 2024 บริษัท Mars Veterinary Health ได้นำเทคโนโลยีใหม่ในการดักจับก๊าซจากยาสลบมาใช้เพื่อลดการปล่อยคาร์บอน ⁽¹⁷⁾

นอกจากนี้ สัตวแพทย์ยังควรมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาสัตวแพทย์รุ่นใหม่ โดยการส่งเสริมให้มีการบรรจุเนื้อหาเรื่องความยั่งยืนลงในหลักสูตรระดับปริญญาตรี การเพิ่มหัวข้อเกี่ยวกับผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อวิชาชีพสัตวแพทย์จะช่วยให้นิสิตคิดวิเคราะห์ถึงบทบาทของตนเองในอนาคต ในการเผชิญกับปัญหาโลกร้อน ⁽¹⁸⁾ หัวข้อนี้ยังควรถูกนำไปบรรจุไว้ในการพัฒนาวิชาชีพต่อเนื่อง (Continuing Professional Development - CPD)

สรุป

เรื่องของภาวะโลกร้อนกับสุขภาพสัตว์เลี้ยงกำลังเป็นความท้าทายสำคัญที่ทั้งสัตวแพทย์และเจ้าของสัตว์ต้องเผชิญร่วมกัน โดยการทำความเข้าใจว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศส่งผลต่อสัตว์เลี้ยงอย่างไร และการปรับใช้แนวทางโภชนาการที่ยั่งยืน เราจะสามารถร่วมกันสร้างอนาคตที่ดีขึ้นทั้งสำหรับสัตว์เลี้ยงและโลกใบนี้ เมื่ออุตสาหกรรมอาหารสัตว์เลี้ยงยังคงพัฒนาอย่างต่อเนื่อง การมีความมุ่งมั่นต่อความยั่งยืนจะเป็นหัวใจสำคัญในการบรรเทาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และคุ้มครองสุขภาพของสัตว์เลี้ยงที่เรารักได้ในระยะยาว  

อ้างอิง

1. World Health Organization. Ten threats to global health. Available at: https://www.who.int/news-room/spotlight/ten-threats-to-global-health-in-2019/ Accessed 13^th April 2025.
2. Protopopova A, Ly L, Legge BJ, et al. Climate change and companion animals: identifying links and opportunities for mitigation and adaptation. Animals 2021;11(6):1161-1168.
3. National Aeronautics and Space Administration (NASA), 2021. The effects of climate change. Available at: https://science.nasa.gov/climate-change/effects/ Accessed 15^th April 2025.
4. Montoya-Alonso JA, Morchón R, García-Rodríguez SN, et al. Expansion of canine heartworm in Spain. Animals (Basel). 2022;12(10):1268 
5. Széll Z, Bacsadi Á, Szeredi L, et al. Rapid spread and emergence of heartworm resulting from climate and climate-driven ecological changes in Hungary. Vet. Parasitol. 2020;280:109067.
6. Minigan JN, Hager HA, Peregrine AS, et al. Current and potential future distribution of the American dog tick (Dermacentor variabilis, Say) in North America. Ticks Tick. Borne Dis. 2018;9(2):354-362.
7. Palestrini C, Minozzi G, Mazzola SM, et al. Do intense weather events influence dogs’ and cats' behavior? Analysis of owner reported data in Italy. Front. Vet. Sci. 2022;9:973574
8. Dijk M, Morley T, Rau ML, et al. A meta-analysis of projected global food demand and population at risk of hunger for the period 2010-2050. Nature Food. 2021;2;494-501. 
9. Annaheim J, Jungbluth N, Meili C. Life cycle assessment of pets and companion animals in Switzerland, 2002. Available at: https://www.researchgate.net/publication/329610561_Okobilanz_von_Haus-_und_Heimtieren_Uberarbeiteter_und_erganzter_Bericht  Accessed 18^th April 2025.
10. Schulte L, Dale B, Bozzetto B, et al. Meeting global challenges with regenerative agriculture producing food and energy. Nature Sust. 2022;5;384-388.
11. Daniel G, Sarteel M. Royal Canin, personal data 2025. 
12. Hall EJ, Carter AJ, O’Neill DG. Incidence and risk factors for heat-related illness (heatstroke) in UK dogs under primary veterinary care in 2016. Sci. Rep. 2020;10(1):9128. 
13. Ellen McArthur Foundation. Our vision for a circular economy of plastics. Available at: https://www.ellenmacarthurfoundation.org/plastics-vision Accessed 17^th April 2025. 
14. British Veterinary Association 2019. https://www.bva.co.uk/news-and-blog/news-article/heatwave-sparks-dogs-in-hot-cars-calls-as-reports-hit-three-year-high/ Accessed 13^th April 2025.
15. EIT Food partners with Mars for an Open Innovation Challenge to transform fibre for petcare. Available at: https://www.eitfood.eu/news/eit-food-mars-launch-open-innovation-challenge-transform-fibre-petcare Accessed 16^th April 2025. 
16. Vet Sustain. A greener veterinary practice checklist. https://vetsustain.org/resources/vet-practice-checklist Accessed 7^th April 2025.
17. Mars Veterinary Health. Anaesthetic gas capture technology to reduce carbon emissions  https://marsveterinary.com/mvh-pilots-industry-leading-anaesthetic-gas-capture/ Accessed 7^th April 2025